Felietony i wywiady

Obligacje komunalne i spółdzielcze

Opublikowano: 16 lutego 2011 o 08:38

Poza obligacjami korporacyjnymi, które zdobywają coraz większe zainteresowanie wśród inwestorów, coraz częściej słychać o obligacjach komunalnych i spółdzielczych. Czy rzeczywiście warto się tymi papierami zainteresować? Za sprawą niniejszego felietonu postaramy się nakreślić ten temat.

Obligacje komunalne

Jednostki samorządu terytorialnego (gminy, powiaty, województwa) chcące pozyskać środki na finansowanie prowadzonych przez siebie inwestycji korzystają najczęściej z kredytów bankowych. Jednak pozyskanie kapitału może się odbyć również poprzez rynek kapitałowy za sprawą emisji instrumentów o charakterze dłużnym, czyli obligacji komunalnych.

Za obligacje komunalne uważa się dłużne papiery wartościowe w randze długu publicznego, które emitowane są przez jednostki samorządu terytorialnego w celu finansowania projektów inwestycyjnych. Projekty te realizowane są w ramach zadań, do wypełniania których, jednostki te zostały powołane.

Obligacje komunalne uważane są za jeden z najbezpieczniejszych instrumentów finansowych. Wynika to z charakteru ich emitenta – samorządu terytorialnego. Samorządy terytorialne mają stałe źródła dochodów takie jak podatki, subwencje, dotacje oraz przychody własne. Mówimy zatem o podmiocie z bardzo stabilnymi przychodami. Ryzyko niewypłacalności tej grupy podmiotów jest bliskie ryzyku niewypłacalności całego państwa. Te jednostki zazwyczaj zaciągają dług na bardzo atrakcyjnych warunkach. Dlatego też pierwszym, najważniejszym źródłem finansowania tych inwestycji jest właśnie kredyt bankowy. Powstaje zatem pytanie dlaczego finansują się również obligacjami. Podobnie jak dla podmiotów komercyjnych powodów jest kilka. Po pierwsze to jest forma dywersyfikacji źródeł finansowania (ciągle w Polsce tak mało powszechnej). Po drugie jeżeli dodamy do emisji debiut na rynku Catalyst to niewątpliwie dochodzi efekt marketingowy. Wreszcie po trzecie – emisji obligacji w przeciwieństwie do kredytu nie trzeba zabezpieczać. Pozostawia zatem aktywa trwałe wolne od bezpośredniego zobowiązania. Te aktywa można dalej wykorzystać przy rozmowach z bardziej wymagającym/rygorystycznym potencjalnym wierzycielem.

W zależności od konkretnej emisji i emitenta, z uwagi na sposób oprocentowania obligacji, można podzielić je na obligacje o stałym i zmiennym (stawka bazowa + stała marża) oprocentowaniu. Obligacje mogą być również emitowane z dyskontem, co znaczy, że cena emisyjna, jaką obligatariusz zapłaci za obligację, będzie niższa niż cena wykupu. Z uwagi na termin wykupu, notowane obligacje komunalne można podzielić na krótko- (termin wykupu do 1 roku), średnio- (termin wykupu od 1 do 5 lat) i długoterminowe (termin wykupu powyżej 5 lat). Obligacje komunalne emitowane są zwykle w ramach tzw. programu emisji, tzn. podzielone są na serie o zróżnicowanym terminie wykupu. Przyjmowany termin wykupu obligacji wynosi zwykle od 3 do 10 lat, choć zdarzają się również obligacje kilkunastoletnie.

Do niedawna znaczna większość obligacji komunalnych stanowiły papiery emitowane w trybie oferty niepublicznej a ich obrotem wtórnym zajmowały się jedynie banki organizujące emisje. Dlatego nie istniały bieżące wyceny walorów a możliwość zainwestowania w nie była niezbyt znana szerokim kręgom inwestorów. Zmieniło się to za sprawą zaistnienia platformy Catalyst za pośrednictwem której, obligacje komunalne stają się ogólnodostępne, stwarzając mieszkańcom miast, gminy, powiatów itd. możliwość brania udziału w rozwoju swojego samorządu.

Obecnie na Catalyst notowanych jest 68 obligacji o wartości wszystkich emisji 19 560 mln zł a ich emitentami są: Brzesko, Konopiska, Kórnik, Ostrów Wielkopolski, Polczyn Zdrój, Poznań, Radlin, Rybnik, Tczew, Ustronie Morskie, Warszawa, Wodzisław Śląski, Zamość.

O coraz większym zainteresowaniu tego typu obligacjami świadczy między innymi rosnąca liczba transakcji zawieranych za pośrednictwem platformy Catalyst. W 2009 roku zanotowanych zostało 182 transakcje o łącznym obrocie 76 mln zł, w roku 2010 inwestorzy zawarli 630 transakcji osiągając obrót 194 mln zł.

Obligacje banków spółdzielczych

Podstawą działania bankowości spółdzielczej jest kapitał całkowicie polski a właścicielami banków spółdzielczych są udziałowcy – spółdzielcy, będący także klientami banków. W Polsce działa obecnie 578 banków spółdzielczych, które mają łącznie 4500 placówek i zatrudniają około 30 tysięcy pracowników, zatem w środowiskach lokalnych stanowią one silną konkurencję dla banków komercyjnych.

Nowelizacja ustawy o funkcjonowaniu banków spółdzielczych, która została podpisana przez Prezydenta w 2009 roku pozwoliła bankom spółdzielczym na emisję obligacji. Emisja instrumentów dłużnych umożliwiła bankom spółdzielczym pozyskiwać nowe środki, a w konsekwencji rozwiązanie to przyczynia się m.in. do zwiększenia kapitałów Banku umożliwiających wzrost akcji kredytowej.

Stając się właścicielem obligacji spółdzielczych możemy liczyć na odsetki gwarantowane przez bank spółdzielczy, które w większości wypłacane są, co 6 miesięcy. Oprocentowanie tego rodzaju obligacji jest zmienne, czyli do stawki WIBOR 6M doliczane jest około 3 do 4% marży (w zależności od emisji) . Poszczególne banki spółdzielcze określają dokładnie wysokość marży doliczanej do stawki WIBOR w prospekcie emisyjnym. Pamiętajmy jednak, że wraz z obecnie planowanym, dalszym podwyższaniem stóp procentowych przez Radę Polityki Pieniężnej wzrastać będzie stawka WIBOR, a co za tym idzie zysk wypracowany na obligacjach.

Ten rodzaj obligacji przeznaczony jest raczej dla inwestorów szukających inwestycji długoterminowej ponieważ obligacje emitowane przez banki spółdzielcze są z reguły 10 letnie. Jednak nie oznacza to, że musimy być ich posiadaczami przez cały ten okres, istnieje możliwość upłynnienia tych obligacji na rynku wtórnym np. za pośrednictwem Catalyst.

Bezpieczeństwo obligacji spółdzielczych może zostać zachwiane w przypadku problemów z wypłacalnością lub upadłości banku spółdzielczego, czyli emitenta. Jeśli zaistnieje taka sytuacja, to są one spłacane dopiero po depozytach bankowych. Jednak obecna kondycja banków spółdzielczych, które również w czasach kryzysu radziły sobie znacznie lepiej niż banki komercyjne, nie budzi obaw i nastraja raczej optymistycznie.

Podstawowe ryzyka związane z inwestycją w obligacje spółdzielcze to:

  • ryzyko pogorszenia zdolności kredytowej banku – ryzyko bankructwa,
  • ryzyko destabilizacji spółdzielczego systemu bankowego,
  • ryzyko braku płynności,
  • niezależne od emitenta: czynniki makroekonomiczne, ryzyko zmiany stopy procentowej.

Banki spółdzielcze są nową kategorią emitentów na rynku obligacji Catalyst. Obligacje Banków Spółdzielczych o łącznej wartości 20 mln zł zadebiutowały na rynku Catalyst 28 września 2010. W chwili obecnej na Catalyst notowanych jest już 10 banków spółdzielczych o łącznej sumie emisji 148mln zł.

Bank Spółdzielczy: Wielkość emisji:
BPS w Warszawie 80 mln
BS Biała Rawska 5 mln
BS-OK. Bank Knurów 7 mln
BS-PBS Sanok 25 mln
BS-SBR Szczeptowo 2 mln
BS-Piaseczno 5 mln
BS-BPS Ciechanów 10 mln
BS BMPS Zabłudów 5 mln
BS- Piątnica 4 mln
ESBANK-Bank Spółdzielczy 5 mln

Źródło: www.gpwcatalyst.com

Podsumowanie

Porównując obecnie dostępne obligacje skarbowe, komunalne i spółdzielcze o dziesięcioletnim terminie zapadalności, wyraźnie widać różnicę w ich oprocentowaniu. Skarb państwa oferuje najniższe odsetki w zamian za znikome ryzyko inwestycji, obecnie obligacje emitowane na 10 lat oferują 5,75% zwrotu w skali roku. Dłużny papier wartościowy emitowany przez Miasto Warszawa proponuje kupon w wysokości 6,7% gwarantując stałe oprocentowanie. Zaś obligacje Banku Polskiej Spółdzielczości Warszawa kuszą nas najkorzystniejszymi odsetkami (7,69% rocznie).

Rodzaj obligacji Emitent Oprocentowanie Okres inwestycji
Obligacje skarbowe Skarb Państwa Zmienne
5,75% (obecnie)
10 lat
Obligacje komunalne Warszawa Stałe
6,7%
10 lat
Obligacje spółdzielcze BPS Warszawa Zmienne
7,69% (obecnie)
10 lat

Opracowanie własne

Obligacje komunalne wydają się być szczególnie atrakcyjnym instrumentem finansowym dla inwestorów stroniących od ryzyka. Emitent jest godny zaufania, a kupon zazwyczaj wyższy niż przy obligacjach Skarbu Państwa. Jeżeli jesteś „społecznikiem” to dodatkowo obejmując takie obligacje przysłużysz się pośrednio do realizacji nowych inwestycji publicznych.

Obligacje spółdzielcze uchodzą za nieco bardziej ryzykowne niż obligacje komunalne czy też skarbowe, jednak rekompensatą są za to trochę korzystniejsze odsetki. Dłużne papiery emitowane przez banki spółdzielcze z pewnością stanowić mogą ciekawe uzupełnienie bezpiecznego portfela inwestycyjnego.