Felietony i wywiady

Postępowania w razie niewypłacalności emitenta.

Opublikowano: 7 sierpnia 2012 o 15:12

Jaka jest relacja między emitentem a obligatariuszem?

Pomiędzy obligatariuszem a emitentem obligacji powstaje stosunek prawny, w którym emitent staje się dłużnikiem obligatariusza. W zależności od typu obligacji, emitent zobowiązany jest do spełnienia na rzecz obligatariusza określonego świadczenia lub świadczeń. W przypadku tzw. obligacji zerokuponowych w dniu zapadalności emitent spełnia jednorazowo świadczenie na rzecz obligatariusza w postaci zapłaty ceny nominalnej obligacji. W przypadku zaś obligacji kuponowych, emitent zobowiązuje się do zapłaty odsetek w określonej wysokości, w określonych dniach przypadających na koniec poszczególnych okresów odsetkowych. W dniu zapadalności dokonuje zaś zapłaty ceny nominalnej obligacji.

Zapisy obligacji pomocne w dochodzeniu roszczeń obligatariuszy.

Zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 4a) Ustawy z dnia 29 czerwca 1995 o obligacjach (dalej: Ustawa o obligacjach) obligacja powinna zawierać opis świadczeń emitenta, ze wskazaniem w szczególności wysokości tych świadczeń lub sposobu ich ustalania, a także terminów, sposobu oraz miejsca ich spełnienia. Ponadto obligacja powinna zawierać również datę, od której nalicza się oprocentowanie, wysokość oprocentowania, terminy jego wypłaty i miejsce płatności – jeżeli warunki emisji przewidują oprocentowanie, oraz warunki wykupu. W przypadku, gdy obligacje nie mają formy dokumentu (są zdematerializowane), prawa i obowiązki emitenta i obligatariuszy określone są w warunkach emisji. Kwestią o znaczeniu zasadniczym dla bezpieczeństwa obligatariusza i oceny stopnia ryzyka inwestycji w obligacje jest to, czy obligacje są zabezpieczone czy nie. Obligacje zabezpieczone to tylko takie obligacje, których zabezpieczenie obejmuje zapłatę kwoty nominalnej wszystkich obligacji oraz zapłaty odsetek należnych od wszystkich obligacji. Należy zaznaczyć, że istnieją również obligacje zabezpieczone częściowo, których zabezpieczenie nie wypełnia zakresu określonego powyżej, jednak takie obligacje uznawane są za obligacje niezabezpieczone.

Obligacje mogą być zabezpieczone np. poprzez ustanowienie hipoteki, zastawu rejestrowego, poręczenia majątkowego jak również w inny sposób.

Hipoteka i zastaw zabezpieczające obligacje nie ograniczają możliwości dochodzenia roszczeń z obligacji tylko do przedmiotu zabezpieczenia, pozwalają jednak w razie niedotrzymania przez emitenta warunków obligacji, dochodzić, zaspokojenia z przedmiotu zabezpieczenia, niezależnie od tego czyją jest własnością. Obligatariusze zachowują przy tym pierwszeństwo zaspokojenia przed wierzycielami osobistymi dłużnika – emitenta.

Obligacje zabezpieczone

Jeżeli obligacje są zabezpieczone, to zakres i forma zabezpieczenia muszą być określone w warunkach obligacji. Jeżeli obligacje są niezabezpieczone, to obligacja musi zawierać informację o tym fakcie. W każdym razie, stosownie do art. 15 Ustawy o obligacjach, obligacje nie mogą być wydawane przed ustanowieniem zabezpieczeń w nich przewidzianych. Przez wydanie obligacji należy rozumieć bądź fizyczne wydanie dokumentu obligacji w przypadku obligacji mających taką formą, bądź dokonanie odpowiedniego zapisu na rachunku w przypadku obligacji zdematerializowanych.

W przypadku obligacji zabezpieczonych hipoteką, emitent, jeszcze przed rozpoczęciem emisji zobowiązany jest do zawarcia umowy z administratorem hipoteki. Administratorem hipoteki jest jeden z wierzycieli lub osoba trzecia, która wykonuje prawa i obowiązki wierzyciela hipotecznego we własnym imieniu lecz na rachunek obligatariuszy – zakres tych praw i obowiązków oraz uprawnienia administratora określone są w takiej umowie. Umowa emitenta z administratorem hipoteki powinna dokładnie określać uprawnienia administratora w odniesieniu do realizacji praw wierzycieli hipotecznych, którymi są obligatariusze.

Jak powinien postępować obligatariusz w przypadku, gdy emitent nie spełnia świadczeń wynikających z obligacji?

Pierwszym krokiem, który powinien poczynić, jest sprawdzenie procedur, które na wypadek zwłoki obligatariusza przewidują warunki emisji obligacji. Najczęściej warunki emisji obligacji przewidują dokładny sposób postępowania w takich sytuacjach. Są to postanowienia mówiące o sposobie i terminach wzywania emitenta do zapłaty świadczenia, ale także postanowienia dotyczące warunków żądania przez obligatariusza wcześniejszego wykupu obligacji przez emitenta. W związku z tym obligatariusz powinien przeprowadzić procedurę wynikającą z warunków emisji, co będzie się najprawdopodobniej sprowadzało do wezwania emitenta do zapłaty odsetek z zapłatą której się opóźnia i wyznaczeniu mu odpowiedniego terminu a w dalszej kolejności do żądania wykupu obligacji.

Gdy emitent nie wychodzi naprzeciw żądaniu obligatariusza, temu ostatniemu do dochodzenia roszczeń z obligacji pozostaje droga sądowa.

Następne kroki, gdy mimo wezwań emitent nie płaci.

Aby dochodzić roszczeń wynikających z obligacji obligatariusz musi uzyskać tytuł egzekucyjny wobec emitenta, którym w przypadku zobowiązania wynikającego z obligacji będzie orzeczenie sądu zapadłe w sprawie o zapłatę, na podstawie pozwu wniesionego przez obligatariusza przeciwko emitentowi. W związku z tym, że dokument obligacji potwierdza, że emitent jest dłużnikiem obligatariusza, a roszczenie obligatariusza ma charakter pieniężny, to w większości przypadków tytułem wykonawczym będzie nakaz zapłaty wydany w postępowaniu upominawczym. Należy zaznaczyć, że aby tytuł wykonawczy stał się tytułem egzekucyjnym konieczne będzie nadanie mu przez sąd klauzuli natychmiastowej wykonalności.

Jakimi składnikami majątku odpowiada emitent?

Emitent odpowiada całym swoim majątkiem za zobowiązania wynikające z obligacji. Wyjątek od tej zasady występuje przy emisji tzw. obligacji przychodowych, gdzie odpowiedzialność emitenta ograniczona jest do kwoty przychodów lub wartości przedsięwzięcia.

Egzekwując swoje roszczenia obligatariusz może więc dochodzić ich zaspokojenia z całego majątku emitenta. Dotyczy to również obligacji zabezpieczonych. Musi w takim wypadku wystąpić z powództwem wobec emitenta o zapłatę kwot należnych z posiadanych przez niego obligacji.

Różnice przy obligacjach zabezpieczonych

Jeśli chodzi o egzekucję z przedmiotu zabezpieczenia obligacji, z powództwem wobec emitenta będzie mógł wystąpić również administrator hipoteki albo zastawu, może on się jednak również włączyć do wszczętego już przez obligatariusza postępowania. Działa on wtedy jako wierzyciel hipoteczny wykonujący w zakresie egzekucji z przedmiotu zabezpieczenia prawa wszystkich obligatariuszy na ich rachunek. Na gruncie Ustawy o obligacjach wydaje się, że administratorowi przysługują tylko te uprawnienia, które przysługują wierzycielowi względem dłużnika rzeczowego nie będącego dłużnikiem osobistym. Nie może on więc prowadzić egzekucji z całego majątku a tytuł egzekucyjny, który uzyska przed sądem nie będzie upoważniał do prowadzenia egzekucji przez obligatariuszy z pozostałych składników majątkowych emitenta.

Obligatariusz może i powinien poinformować administratora o niewykonywaniu zobowiązań przez emitenta i wezwać go do podjęcia kroków w celu zaspokojenia roszczeń obligatariuszy z przedmiotu zabezpieczenia.

Jak przebiega egzekucja?

Egzekucja z nieruchomości na wniosek wierzyciela złożony wraz z tytułem egzekucyjnym prowadzi komornik, któremu można zlecić poszukiwanie majątku. Egzekucja przebiega według następujących etapów:

  • Zajęcie nieruchomości
  • Opis i oszacowanie nieruchomości
  • Licytacja
  • Przybicie i przysądzenie własności
  • Podział sumy uzyskanej z egzekucji

Co można zrobić jeśli egzekucja nie przynosi efektów?

Osobną kwestią związaną z faktem niewykonywania przez emitenta jego zobowiązań, jest możliwość złożenia wniosku o ogłoszenie jego upadłości.

Kwestię związane z upadłością reguluje Ustawa z dnia 28 lutego 2003 Prawo upadłościowe i naprawcze (dalej: Prawo upadłościowe).

Zasadniczą podstawą ogłoszenia upadłości dłużnika jest fakt jego niewypłacalności, przez co należy rozumieć fakt niewykonywania przez niego jego zobowiązań pieniężnych. Dłużnika będącego osobą prawną albo jednostką organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną, uważa się za niewypłacalnego także wtedy, gdy jego zobowiązania przekroczą wartość jego majątku, nawet wówczas, gdy na bieżąco te zobowiązania wykonuje.

Wniosek o ogłoszenie upadłości może złożyć sam dłużnik lub jego wierzyciele. Powinien on spełniać wymagania określone w art. 22 Prawa upadłościowego, w tym między innymi okoliczności uzasadniające wniosek i ich uprawdopodobnienie.

Kwestia zaspokojenia wierzytelności obligatariuszy w razie upadłości emitenta opisana jest w artykule „Sytuacja obligatariusza w razie upadłości emitenta” dostępnym na stronie corporatebonds.pl pod adresem: https://www.corporatebonds.pl/felietony/945

W razie bezskuteczności egzekucji wobec emitenta rozważyć można również dochodzenie roszczeń od członków zarządu emitenta, którzy w pewnych okolicznościach mogą odpowiadać za zobowiązania spółki.

Michał Sękowski, radca prawny, wspólnik
GWW Woźny i Wspólnicy Sp. k.